Obulwadde bwa Alzheimer: urine biomarker kiwa okuzuula amangu

Tewali ddagala liwonya bulwadde bwa Alzheimer, naye buli kiseera bannassaayansi banoonya engeri y’okujjanjaba obubonero bw’obulwadde buno.
Abanoonyereza era bakola ku kuzuula amangu obulwadde bw’okusannyalala obukwatagana n’obulwadde bwa Alzheimer, kubanga okuzuula amangu kiyinza okuyamba mu bujjanjabi.
Formic acid mu musulo yandiba ekintu ekiyinza okuba ekiraga obulamu bw’omuntu okuzuula amangu obulwadde bwa Alzheimer, okusinziira ku kunoonyereza okupya okwafulumiziddwa mu lupapula lwa Frontiers in Aging Neuroscience.
Ekitongole kya Amerika ekivunaanyizibwa ku kulwanyisa endwadde (CDC) kyogera ku bulwadde bw’okubulwa amagezi nga “okulemererwa okujjukira, okulowooza, oba okusalawo okutaataaganya emirimu gya buli lunaku.”
Ng’oggyeeko obulwadde bwa Alzheimer, waliwo n’engeri endala ez’okusannyalala ng’okusannyalala n’emibiri gya Lewy n’okusannyalala kw’emisuwa. Naye obulwadde bwa Alzheimer’s bwe businga okutawaanya obulwadde bw’okusannyalala.
Okusinziira ku alipoota y’ekibiina ekigatta abalwadde ba Alzheimer’s Disease Association eya 2022, abantu nga obukadde mukaaga n’ekitundu mu Amerika be babeera n’obulwadde buno. Okugatta ku ekyo, abanoonyereza basuubira nti omuwendo ogwo gukubisaamu emirundi ebiri omwaka 2050 we gunaatuukira.
Okugatta ku ekyo, abantu abalina obulwadde bwa Alzheimer obw’amaanyi bayinza okukaluubirirwa okumira, okwogera, n’okutambula.
Okutuuka ku ntandikwa y’emyaka gya 2000, okwekebejja omulambo ye yali engeri yokka ey’okukakasa oba omuntu yalina obulwadde bwa Alzheimer oba engeri endala ey’okusannyalala.
Okusinziira ku kitongole ekivunaanyizibwa ku kukaddiwa mu ggwanga ekya National Institute on Aging, kati abasawo basobola okukola okufumita omugongo, era okumanyiddwa nga okuboola omugongo, okukebera oba waliwo obubonero obulaga obulamu obukwatagana n’obulwadde bwa Alzheimer.
Abasawo banoonya ebiraga obulamu nga beta-amyloid 42, ekitundu ekikulu eky’ebipande bya amyloid mu bwongo, era bayinza okunoonya ebitali bya bulijjo ku sikaani ya PET.
“Obukodyo obupya obw’okukuba ebifaananyi, naddala okukuba ebifaananyi mu ngeri ya amyloid, okukuba ebifaananyi mu ngeri ya amyloid PET, n’okukuba ebifaananyi ebya tau PET, bitusobozesa okulaba ebitali bya bulijjo mu bwongo ng’omuntu akyali mulamu,” bw’atyo Kenneth M. Dr. Langa, omusomesa w’ebyobulamu mu yunivasite y’e Michigan bwe yagamba. mu Ann Arbor, ataali mu kunoonyereza kuno, yayogera ku podcast ya Michigan Medicine gye buvuddeko.
Obujjanjabi obumu busobola okuyamba okukendeeza ku buzibu bw’obubonero bwa asima n’okukendeeza ku kukula kw’obulwadde wadde nga tebusobola kubuwonya.
Okugeza omusawo ayinza okumuwa eddagala nga donepezil oba galantamine okukendeeza ku bubonero bwa asima. Eddagala erinoonyereza eriyitibwa lecanemab nalyo liyinza okukendeeza ku bulwadde bwa Alzheimer okukula.
Olw’okuba okukebera obulwadde bwa Alzheimer kya bbeeyi era kiyinza obutabaawo eri buli muntu, abanoonyereza abamu bakulembeza okwekebejja nga bukyali.
Abanoonyereza okuva mu Shanghai Jiaotong University ne WuXi Institute of Diagnostic Innovation of China beekenneenya wamu omulimu gwa formic acid ng’ekiraga obulwadde bwa Alzheimer mu musulo.
Bannasayansi bano baalonze ekirungo kino ekitongole nga basinziira ku kunoonyereza okwakolebwa emabegako ku bikwata ku bulwadde bwa Alzheimer’s disease biomarker. Bano bategedde nti enkyukakyuka ya formaldehyde etali ya bulijjo kye kintu ekikulu eky’okulemererwa okutegeera olw’emyaka.
Ku kunoonyereza kuno, abawandiisi bano baawandiika abantu 574 okuva mu Memory Clinic y’eddwaliro ly’abantu ery’omukaaga erya Shanghai, China.
Baawulamu abeetabye mu bibinja bitaano okusinziira ku ngeri gye baakola ku bigezo by’enkola y’okutegeera; ebibinja bino byatandikira ku kutegeera okulamu okutuuka ku bulwadde bwa Alzheimer:
Abanoonyereza bano baakuŋŋaanyizza omusulo okuva mu beetabye mu kutendekebwa kuno okuzuula asidi wa formic n’omusaayi okwekenneenya DNA.
Nga bageraageranya emiwendo gya asidi wa formic mu buli kibinja, abanoonyereza baazudde enjawulo wakati w’abeetabye mu kugezesebwa abalamu obulungi mu kutegeera n’abo abalina waakiri ekigero ekimu eky’obuzibu mu kutegeera.
Mu bibinja ebirina okukendeera kw’okutegeera ku ddaala eritali limu, omuwendo gwa asidi wa formic mu musulo gwali waggulu okusinga mu bibinja ebirina emirimu gy’okutegeera emilamu.
Okugatta ku ekyo, abeetabye mu kugezesebwa abalina obulwadde bwa Alzheimer baalina asidi wa formic mungi nnyo mu musulo gwabwe okusinga abeetabye mu kugezesebwa abalamu obulungi mu kutegeera.
Bannasayansi era bazudde akakwate akabi wakati w’omutindo gwa asidi wa formic mu musulo n’okukebera okutegeera mu bitundu by’okujjukira n’okussaayo omwoyo.
“UA yali waggulu nnyo mu kibinja kya [subjective cognitive decline] okuzuula obulwadde, ekitegeeza nti UA esobola okukozesebwa okuzuula amangu [obulwadde bwa Alzheimer],” abawandiisi bwe bawandiika.
Ebyavudde mu kunoonyereza kuno bikulu olw’ensonga eziwerako, si n’okusingawo ssente ennyingi ezisaasaanyizibwa mu kuzuula obulwadde bwa Alzheimer.
Singa okunoonyereza okulala kulaga nti ekirungo ky’omusulo kisobola okuzuula okukendeera kw’okutegeera, kino kiyinza okufuuka ekigezo eky’angu okukozesa era eky’ebbeeyi.
Okugatta ku ekyo, singa okukebera ng’okwo kuyinza okuzuula okukendeera kw’okutegeera okukwatagana n’obulwadde bwa Alzheimer, abakugu mu by’obulamu bayinza okuyingira mu nsonga mu bwangu.
Dr. Sandra Petersen, DNP, omumyuka omukulu owa pulezidenti w’ebyobulamu n’obulamu obulungi mu Pegasus Senior Living, yategeezezza Medical News Today ku kunoonyereza kuno nti:
“Enkyukakyuka mu bulwadde bwa Alzheimer zitandika nga wayise emyaka nga 20 ku 30 nga tebunnazuulibwa era emirundi mingi tezimanyiddwa okutuusa ng’okwonoonebwa okw’amaanyi. Tukimanyi nti okuzuula amangu kiyinza okuviirako abalwadde okufuna obujjanjabi obusingawo n’okusobola okuteekateeka okulabirira mu biseera eby’omu maaso.”
”Okumenyawo mu kukeberebwa ng’okwo (okutali kwa bbeeyi era okw’ebbeeyi) okuliwo eri abantu bonna kyandibadde kikyusa muzannyo mu kulwanyisa obulwadde bwa Alzheimer,” Dr. Peterson bwe yagambye.
Gye buvuddeko bannassaayansi baazuula ekintu ekiyitibwa biomarker ekiyinza okuyamba abasawo okuzuula obulwadde bwa Alzheimer nga bukyali. Kino kijja kusobozesa abasawo...
Ebipya ebizuuliddwa mu mbeba olunaku lumu biyinza okuyamba okutondawo okukebera omusaayi okugenda okufuuka ekitundu ku kukebera bulijjo obulwadde bwa Alzheimer n’engeri endala ez’...
Okunoonyereza okupya kukozesa sikaani z’obwongo eza PET okulagula okukendeera kw’obumanyirivu okusinziira ku kubeerawo kwa puloteyina za amyloid ne tau mu bwongo, n’ebirala ebikwata ku...
Mu kiseera kino abasawo bakozesa okukebera n’okukebera okutegeera okw’enjawulo okuzuula obulwadde bwa Alzheimer. Abanoonyereza bakoze enkola ya algorithm esobola okukozesebwa ku...
Okukebera amaaso mu bwangu olunaku lumu kuyinza okuwa amawulire amakulu agakwata ku bulamu bw’obwongo. Okusingira ddala, esobola okuzuula obubonero bw’obulwadde bw’okubulwa amagezi.


Obudde bw'okuwandiika: Jun-26-2023