Abanoonyereza mu yunivasite ya Chung-Ang mu South Korea banoonyereza ku nkola y’okukwata kaboni n’okugikozesa nga bakozesa kasasiro oba eby’obugagga eby’omu ttaka eby’omuwendo ng’emmere y’ebisolo. Kino kikakasa nti tekinologiya ono asobola bulungi mu by’enfuna.
Mu kunoonyereza kuno okupya, ttiimu eyakulembeddwaamu Pulofeesa Sungho Yoon ne Associate Professor Chul-Jin Lee yanoonyereza ku nkozesa ya kaboni dayokisayidi ne dolomite mu makolero okukola ebintu bibiri ebisobola okutundibwa: calcium formate ne magnesium oxide.
Okunoonyereza kuno, “Okukyusa amasannyalaze ga magnesium ne calcium okuva mu dolomite okufuuka ebintu eby’omugaso eby’omuwendo nga tukozesa kaboni dayokisayidi,” kwafulumizibwa mu Journal of Chemical Engineering.
Enkyukakyuka y’obudde nsonga ya maanyi eyeetaaga okukulembezebwa. N’ekyavaamu, amawanga okwetoloola ensi yonna gakola enkola okukendeeza ku buzibu bwayo.
Okugeza, omukago gwa Bulaaya guteesa ku nkola enzijuvu ey’okutuuka ku butabeera na ludda lw’embeera y’obudde mu mwaka gwa 2050. Ddiiru ya Bulaaya eya Green Deal era eggumiza obukulu bw’okukendeeza ku mukka ogufuluma mu bbanga.
N’ekyavaamu, bannassaayansi banoonyereza ku tekinologiya ow’okukwata n’okukozesa kaboni ng’engeri esuubiza okwongera ku kutereka n’okukyusa CO2 ku ssente entono.
Naye okunoonyereza mu nsi yonna ku kukwata n’okukozesa kaboni kukoma ku bikozesebwa ebikyusa nga 20.
Okusinziira ku njawulo y’ensibuko z’omukka gwa CO2, okubeera n’ebirungo ebingi kikulu nnyo.
Kino kiraga obukulu bw’okunoonyereza okw’obwegendereza ku nkola z’okukyusa kaboni dayokisayidi ow’ekirungo ekitono.
Mu kunoonyereza okupya, ttiimu eno yakozesezza ekirungo ekiziyiza (Ru/bpyTN-30-CTF) okugatta haidrojeni mu kaboni dayokisayidi. Ekyavaamu byali bintu bibiri eby’omuwendo: calcium formate ne magnesium oxide.
Calcium formate ekozesebwa nga eky’okwongera ku seminti, deicer, n’eky’okwongera ku mmere y’ebisolo, wamu n’okukozesa ebirala ng’okusiiga amaliba.
Enkola ttiimu gye yakola tekoma ku kusoboka, wabula era ya mangu mu ngeri etategeerekeka, okufulumya ekintu mu ddakiika ttaano zokka ku bbugumu erya bulijjo.
Mu bintu ebirala, abanoonyereza bateebereza nti enkola eno eyinza okukendeeza ku busobozi bw’ebbugumu ly’ensi ebitundu 20% bw’ogeraageranya n’enkola ez’ekinnansi ez’okukola ekirungo kya calcium formate.
“Waliwo okwagala okweyongera mu kukozesa kaboni dayokisayidi okukola ebintu eby’omuwendo ebiyinza okuyamba okukendeeza ku bikolwa by’enkyukakyuka y’obudde ate nga bivaamu emigaso mu by’enfuna.
Pulofeesa Yoon yagamba nti: “Bwe bagatta enkola ya kaboni dayokisayidi eya haidrojeni n’ensengekera y’okuwanyisiganya cation, wakoleddwa enkola ey’okulongoosa okisayidi z’ebyuma mu kiseera kye kimu n’okukola formate ey’omuwendo.”
Abanoonyereza bano beekenneenyezza oba enkola yaabwe eyinza okudda mu kifo ky’enkola z’okufulumya eziriwo kati. Okukola kino, baasoma ku ngeri enkola z’okukyusa CO2 mu ngeri ey’omulembe gye zikosaamu obutonde bw’ensi n’obusobozi bw’ebyenfuna.
“Okusinziira ku bivuddemu, tusobola okugamba nti enkola yaffe nkola ya bulabe eri obutonde bw’ensi okusinga okukyusa kaboni dayokisayidi eyinza okudda mu kifo ky’enkola ez’ekinnansi n’okuyamba okukendeeza ku kaboni dayokisayidi afulumizibwa mu makolero,” Pulofeesa Yin bwe yannyonnyodde.
Wadde ng’essuubi ly’okukyusa kaboni dayokisayidi okufuuka ebintu mu ngeri ey’obwegendereza lisuubiza, enkola zino si nnyangu bulijjo okuzigerageranya.
Tekinologiya wa CCU asinga tannaba kutundibwa kubanga obusobozi bwayo mu by’enfuna butono bw’ogeraageranya n’enkola z’obusuubuzi ez’ennono.
”Twetaaga okugatta enkola ya CCU n’okuddamu okukola kasasiro okusobola okugifuula ey’omugaso eri obutonde bw’ensi n’ebyenfuna.Kino kiyinza okuyamba okutuukiriza ebiruubirirwa by’okufulumya omukka ogubalagala mu biseera eby’omu maaso,” Dr Lee bwe yakomekkerezza.
Innovation News Network ekuletedde amawulire agakwata ku kunoonyereza n’obuyiiya mu bya ssaayansi, obutonde bw’ensi, amaanyi, ebigimusa ebikulu, tekinologiya n’emmotoka ez’amasannyalaze.
Okwewala: Omukutu guno gwe mukutu ogwetongodde era teguvunaanyizibwa ku biri ku mikutu egy’ebweru. Nsaba omanye nti amasimu gayinza okukwatibwa olw’okutendekebwa n’okulondoola. © Kkampuni ya Pan Europe Networks Ltd.