Oluwuzi olw’ebweru olukwatagana olwa ffene ne bakitiriya, oluyitibwa “extracellular matrix” oba ECM, lulina obutakyukakyuka bwa jelly era kikola ng’oluwuzi n’ekisusunku ekikuuma. Naye okusinziira ku kunoonyereza okwakakolebwa mu katabo akayitibwa iScience, okwakolebwa Yunivasite y’e Massachusetts Amherst ng’ekolagana n’ekitongole kya Worcester Polytechnic Institute, ECM y’obuwuka obumu ekola ggelu nga waliwo asidi wa oxalic oba asidi endala ennyangu yokka. Olw’okuba ECM ekola kinene mu buli kimu okuva ku kuziyiza eddagala eritta obuwuka okutuuka ku payipu ezizibiddwa n’obucaafu bw’ebyuma eby’obujjanjabi, okutegeera engeri obuwuka obutonotono gye bukyusakyusaamu layers zaabyo ezikwatagana (sticky gel layers) kirina kinene kye zikola ku bulamu bwaffe obwa bulijjo.

“Bulijjo mbadde njagala nnyo ECM z’obuwuka obutonotono,” bw’atyo Barry Goodell, pulofeesa w’eby’obutonde obutonotono mu Yunivasite y’e Massachusetts Amherst era omuwandiisi omukulu ow’olupapula luno bwe yagamba. "Abantu batera okulowooza ku ECM ng'oluwuzi olw'ebweru olukuuma olutakola olukuuma obuwuka obutonotono.Naye era esobola okukola ng'omukutu oguyingiza ebiriisa n'enziyiza okuyingira n'okufuluma mu butoffaali bw'obuwuka obutonotono."
Ekizigo kino kikola emirimu egiwerako: okunywerera kwakyo kitegeeza nti obuwuka obutonotono ssekinnoomu busobola okukuŋŋaana ne bukola amakolooni oba “biofilms”, era obuwuka obutonotono obumala bwe bukola kino, busobola okuzibikira payipu oba okufuula ebyuma eby’obujjanjabi obucaafu.
Naye ekisusunku era kiteekwa okuba nga kiyita: obuwuka bungi bufulumya enziyiza ez’enjawulo n’ebirungo ebirala ebikyusa ebiriisa okuva mu ECM, mu bintu bye baagala okulya oba okusiiga (nga enku ezivunze oba ebitundu by’ebiramu eby’omugongo), n’oluvannyuma, enziyiza bwe zimala okukola omulimu gwazo, omulimu gw’okugaaya – okuzza ebiriisa emabega nga biyita mu ECM.
Kino kitegeeza nti ECM si layeri ya bukuumi etakola yokka; Mu butuufu, nga Goodell ne banne bwe baalaga, obuwuka obutonotono bulabika nga bulina obusobozi okufuga obuzito bwa ECM bwabyo n’olwekyo okuyita kwayo. Bakikola batya?
Mu ffene, ekivaamu kirabika nga asidi wa oxalic, asidi ow’obutonde owa bulijjo asangibwa mu butonde mu bimera bingi, era nga Goodell ne banne bwe baazuula, obuwuka bungi bulabika nga bukozesa asidi wa oxalic gwe bufulumya okusiba ku layers ez’ebweru eza carbohydrates. okukola ekintu ekikwatagana. , ECM eringa jelly.
Naye ttiimu bwe yatunula okumpi, baazuula nti asidi wa oxalic teyakoma ku kuyamba kukola ECM, naye era “yagitereeza”: obuwuka obutonotono gye bwakoma okugatta asidi wa oxalic mu nsengekera ya carbohydrate-acid, ECM gye yakoma okunywera. ECM gy’ekoma okubeera ey’obuziba, gy’ekoma okuziyiza molekyo ennene okuyingira oba okufuluma mu buwuka, ate molekyo entono zisigala nga za ddembe okuyingira mu buwuka okuva mu butonde ne vice versa.
Okuzuula kuno kusomooza okutegeera kwa ssaayansi okw’ennono ku ngeri ebika by’ebirungo eby’enjawulo ebifulumizibwa ffene ne bakitiriya gye biva mu butuufu okuva mu buwuka buno okuyingira mu butonde. Goodell ne banne baawa amagezi nti mu mbeera ezimu obuwuka obutonotono buyinza okwesigama ennyo ku kufulumya molekyo entono ennyo okulumba matrix oba ekitundu obuwuka obutono kwe bwesigamye okuwangaala oba okukwatibwa. Kino kitegeeza nti okufulumya molekyo entonotono nakyo kiyinza okukola kinene mu nsengekera y’obulwadde singa enziyiza ennene teziyinza kuyita mu matrix y’obuwuka obutonotono obw’ebweru w’obutoffaali.
Goodell yagamba nti: “Waliwo ekifo eky’omu makkati obuwuka obutonotono we busobola okufuga emiwendo gya asidi okusobola okukwatagana n’embeera entongole, ne busigaza ezimu ku molekyu ennene, gamba nga enziyiza, ate nga busobozesa molekyu entonotono okuyita mu ngeri ennyangu mu ECM molekyu ennene ennyo. Obusobozi buno obw’okulongoosa bwe buyinza okuba ekisumuluzo ky’okuvvuunuka ekimu ku bizibu ebikulu mu bujjanjabi bw’obuwuka, kubanga okukozesa ECM okugifuula eyitamu ennyo kiyinza okulongoosa obulungi bw’eddagala eritta obuwuka n’ery’obuwuka.

“Bwe tuba tusobola okufuga ensengekera y’ebiramu n’okufulumya asidi entonotono nga oxalate mu buwuka obumu, olwo tusobola n’okufuga ebigenda mu buwuka obutonotono, ekiyinza okutusobozesa okujjanjaba obulungi endwadde nnyingi ez’obuwuka,” Goodell bwe yagambye.
Mu December 2022, omukugu mu by’obutonde obutonotono Yasu Morita yafuna ensimbi okuva mu kitongole ky’ebyobulamu ekya National Institutes of Health okuwagira okunoonyereza okukkakkana nga kugendereddwamu okukola obujjanjabi obupya, obukola obulungi ku kafuba.

Bwoba oyagala okumanya ebisingawo, nsaba onsindikire email.
E-mail:
info@pulisichem.cn
Ku ssimu:
+86-533-3149598